Cyberataki typu ransomware to dziś jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla firm – zarówno małych przedsiębiorstw, jak i dużych korporacji. Przestępcy szyfrują dane firmowe i żądają okupu za ich odblokowanie, a skutki takiego ataku mogą być katastrofalne: od paraliżu działania firmy po utratę wrażliwych informacji i zaufania klientów. Co gorsza, liczba ataków rośnie z roku na rok, a metody cyberprzestępców stają się coraz bardziej zaawansowane. Ochrona przed ransomware nie jest już tylko kwestią dobrej praktyki – to obowiązek każdego przedsiębiorcy, który chce zapewnić ciągłość działania i bezpieczeństwo danych. Podpowiemy, jak skutecznie zabezpieczyć firmę przed ransomware: od odpowiednich procedur i narzędzi, po edukację pracowników i wsparcie specjalistów IT.
Pixabay
Randsomware – co to? Definicja
Ransomware to złośliwe oprogramowanie (malware), którego celem jest zablokowanie dostępu do danych lub systemów komputerowych poprzez ich zaszyfrowanie. Po udanym ataku cyberprzestępcy żądają okupu (ang. ransom) – zazwyczaj w kryptowalucie – w zamian za klucz deszyfrujący. Ofiary często otrzymują komunikat z żądaniem zapłaty i groźbą trwałej utraty danych, jeśli nie spełnią warunków. Co istotne, nawet opłacenie okupu nie gwarantuje odzyskania dostępu do danych, dlatego ransomware stanowi jedno z najbardziej niebezpiecznych zagrożeń dla firmowej infrastruktury IT. Ataki te mogą prowadzić do poważnych strat finansowych, utraty reputacji i przestojów operacyjnych.
Ataki ransomware miały w ostatnich latach wiele głośnych odsłon – zarówno na arenie międzynarodowej, jak i w Polsce. Jednym z najbardziej znanych przykładów globalnych był atak WannaCry z 2017 roku, który sparaliżował setki tysięcy komputerów w ponad 150 krajach, w tym w szpitalach brytyjskiej NHS i firmach takich jak Renault. Z kolei NotPetya, również z 2017 roku, dotknął głównie Ukrainę, ale rozprzestrzenił się globalnie, powodując ogromne straty – m.in. w firmie Maersk czy FedEx.
W Polsce jednym z bardziej medialnych przypadków był atak na Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu w 2021 roku, który doprowadził do czasowego zablokowania systemów informatycznych uczelni. Również w 2022 roku głośny był atak ransomware na szpital w Zamościu, gdzie złośliwe oprogramowanie unieruchomiło systemy szpitalne, utrudniając pracę personelu i kontakt z pacjentami. Wcześniej, w 2020 roku, ransomware zaatakowało firmę kurierską InPost, co również doprowadziło do przejściowych problemów w funkcjonowaniu usług. Jak pokazują wymienione przykłady żadne instytucje – publiczne ani prywatne – nie są odporne na zagrożenia, jeśli nie stosują odpowiednich środków ochrony.
W jaki sposób można paść ofiarą randsomware?
Jak ransomware dostaje się do systemu? Najczęstszą drogą, jaką ransomware przedostaje się do firmowych systemów, są złośliwe załączniki lub linki w wiadomościach e-mail. Tzw. phishing to metoda, w której cyberprzestępcy podszywają się pod zaufane źródła – np. kontrahentów, banki czy instytucje państwowe – i nakłaniają użytkownika do kliknięcia w link lub pobrania pliku zawierającego złośliwe oprogramowanie. Innym popularnym wektorem ataku są niezabezpieczone protokoły zdalnego dostępu (takie jak RDP), luki w oprogramowaniu oraz nieaktualne systemy operacyjne i aplikacje. Coraz częściej wykorzystywane są również tzw. drive-by downloads – złośliwe skrypty uruchamiane po wejściu na specjalnie spreparowaną stronę internetową. Brak regularnych aktualizacji, silnych haseł czy odpowiednich zabezpieczeń sieciowych znacznie ułatwia atakującym zadanie.
Jak chronić firmę przed ransomware – lista działań
Skuteczna ochrona przed atakami ransomware wymaga wielowarstwowego podejścia, łączącego technologię, procedury oraz edukację pracowników. Oto kluczowe kroki, które warto podjąć:
1. Regularne tworzenie kopii zapasowych (backupów)
Upewnij się, że dane są regularnie kopiowane i przechowywane w bezpiecznym miejscu, odseparowanym od głównej sieci. W przypadku ataku, backup umożliwia szybkie przywrócenie systemów bez konieczności płacenia okupu.
2. Aktualizacje i łatki bezpieczeństwa
Regularnie aktualizuj systemy operacyjne, oprogramowanie i urządzenia sieciowe. Wiele ataków wykorzystuje znane luki w zabezpieczeniach, które można załatać poprzez aktualizacje.
3. Szkolenia dla pracowników
Edukacja personelu w zakresie rozpoznawania prób phishingu i innych technik socjotechnicznych jest kluczowa. Pracownicy powinni wiedzieć, jak postępować w przypadku podejrzanych wiadomości e-mail czy załączników.
4. Zastosowanie oprogramowania antywirusowego i antymalware
Zainstaluj i regularnie aktualizuj oprogramowanie zabezpieczające, które może wykrywać i blokować złośliwe oprogramowanie, w tym ransomware.
5. Segmentacja sieci
Podziel sieć firmową na segmenty, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się złośliwego oprogramowania w przypadku infekcji jednego z segmentów.
6. Kontrola dostępu i silne hasła
Wprowadź politykę silnych haseł i uwierzytelniania wieloskładnikowego (MFA). Ogranicz dostęp do danych i systemów tylko do osób, które go potrzebują.
7. Monitorowanie i analiza logów
Regularnie monitoruj logi systemowe i sieciowe w poszukiwaniu nietypowej aktywności, która może wskazywać na próbę ataku.
8. Plan reagowania na incydenty
Opracuj i przetestuj plan działania na wypadek incydentu bezpieczeństwa. Szybka reakcja może zminimalizować skutki ataku.
9. Ograniczenie uprawnień użytkowników
Pracownicy powinni mieć dostęp tylko do tych zasobów, które są niezbędne do wykonywania ich obowiązków. Ogranicza to potencjalny zasięg ataku.
10. Współpraca z ekspertami ds. bezpieczeństwa
Regularne audyty bezpieczeństwa przeprowadzane przez zewnętrznych specjalistów mogą pomóc w identyfikacji i eliminacji potencjalnych luk w zabezpieczeniach.
Implementacja powyższych działań znacząco zwiększa odporność firmy na ataki ransomware. Pamiętaj, że cyberbezpieczeństwo to proces ciągły, wymagający regularnej oceny i dostosowywania strategii ochrony do zmieniających się zagrożeń, dlatego tak istotna jest współpraca z informatykiem, który w odpowiedni sposób zabezpieczy Twoją firmową sieć komputerową i wyeliminuje luki, które mogą być wrotami dla cyberprzestępców.
Audyt informatyczny i wsparcie IT
Współpraca z ekspertami do spraw bezpieczeństwa i regularne audyty informatyczne zapewniają kompleksową ocenę infrastruktury IT w firmie, co pozwala na identyfikację potencjalnych zagrożeń, luk w zabezpieczeniach oraz obszarów wymagających optymalizacji. Proces ten obejmuje analizę systemów, procedur i polityk bezpieczeństwa, a także zgodności z obowiązującymi normami i regulacjami.
Współczesne firmy coraz częściej decydują się na przeprowadzenie audytu informatycznego w formie outsourcingu. Takie rozwiązanie pozwala na skorzystanie z wiedzy i doświadczenia zewnętrznych specjalistów bez konieczności zatrudniania ich na stałe. Co więcej, outsourcing audytu nie musi być kosztowny.
Kompania Informatyczna oferuje audyty informatyczne dostosowane do indywidualnych potrzeb klienta. Dzięki elastycznemu podejściu, jesteśmy w stanie przeprowadzić audyt zarówno dla małych przedsiębiorstw, jak i dużych korporacji, zapewniając kompleksową analizę i rekomendacje w zakresie bezpieczeństwa IT. Wycena usług jest ustalana indywidualnie, co pozwala na dostosowanie oferty do specyfiki i budżetu każdej firmy.
Regularne przeprowadzanie audytów informatycznych jest kluczowe dla utrzymania wysokiego poziomu bezpieczeństwa danych oraz zapewnienia ciągłości działania systemów informatycznych. Dzięki współpracy z doświadczonymi specjalistami, takimi jak Kompania Informatyczna, firmy mogą skutecznie identyfikować i eliminować potencjalne zagrożenia, minimalizując ryzyko wystąpienia incydentów związanych z bezpieczeństwem IT.
Bibliografia:
- Grzegorz Tadeusz Nowicki, Bezpieczeństwo systemów informatycznych, Warszawa: PWN, 2021.
- Piotr Siemieniuch, Cyberbezpieczeństwo. Zarządzanie bezpieczeństwem informacji, Warszawa: Difin, 2022.
- Marek Chmiel, Zarządzanie bezpieczeństwem informacji w organizacji, Warszawa: CeDeWu, 2020.
- William Stallings, Network Security Essentials: Applications and Standards, 6th ed., Pearson, 2020.
- Mark Rhodes-Ousley, Information Security: The Complete Reference, 2nd ed., McGraw-Hill, 2013.
- Kris Hermans, Ransomware Protection Playbook: Practical Steps to Prepare for, Detect and Recover from Ransomware Attacks, Cybellium Ltd, 2023.
- Bruce Schneier, Applied Cryptography: Protocols, Algorithms, and Source Code in C, 2nd ed., Wiley, 2015.
- Michal Jaworski, Paweł Ławrowski, Bezpieczeństwo danych i systemów informatycznych, Helion, 2019.
- Katarzyna Chałubińska-Jentkiewicz (red.), Cyberbezpieczeństwo. Systemy, strategie, polityki, Warszawa: Wolters Kluwer, 2020.
- Andrzej Węglarz, Audyt informatyczny i bezpieczeństwa informacji, Warszawa: Difin, 2021.