Obowiązkowa weryfikacja wieku w internecie ma chronić dzieci i młodzież przed niebezpiecznymi treściami. Jednak systemy, które sprawdzają, kto korzysta z określonych usług, mogą jednocześnie stworzyć nowe zagrożenia dla prywatności. Czy platformy będą wiedziały, jakie strony odwiedzamy? Kto otrzyma dostęp do naszych danych? I czy można potwierdzić wiek bez ujawniania tożsamości? Marek Nadstawny, prezes Kompanii Informatycznej, wyjaśnia, dlaczego bezpieczeństwo użytkowników zależy nie tylko od skuteczności weryfikacji, ale przede wszystkim od sposobu projektowania systemów informatycznych.

źródło: Pexels
Wprowadzenie ograniczeń wiekowych w mediach społecznościowych i innych usługach internetowych staje się jednym z ważniejszych tematów europejskiej polityki cyfrowej. Celem jest ograniczenie dostępu dzieci do treści, które mogą negatywnie wpływać na ich bezpieczeństwo i rozwój. Aby przepisy mogły działać, konieczne jest jednak wiarygodne sprawdzanie wieku użytkowników. To z kolei rodzi pytania dotyczące bezpieczeństwa danych osobowych. Czy platforma internetowa powinna wiedzieć, kim jesteśmy, aby ustalić, czy mamy ukończone 15 lub 18 lat? Czy potwierdzanie tożsamości podczas korzystania z różnych usług mogłoby umożliwiać śledzenie naszej aktywności? Z perspektywy cyberbezpieczeństwa odpowiedzi na te pytania mają fundamentalne znaczenie.
– Projektując systemy weryfikacji wieku, musimy pamiętać, że każde dodatkowe przetwarzanie danych tworzy nowy obszar ryzyka. Rozwiązanie, które ma chronić użytkowników, nie powinno jednocześnie narażać ich na utratę prywatności. Dlatego kwestie bezpieczeństwa informacji należy uwzględniać już na etapie projektowania architektury systemu, a nie dopiero po jego uruchomieniu – podkreśla Marek Nadstawny, prezes Kompanii Informatycznej.
Problem nie sprowadza się więc do wyboru technologii, która potrafi sprawdzić wiek. Równie ważne jest ustalenie, jakie dane taka technologia będzie przetwarzać, kto uzyska do nich dostęp i czy możliwe będzie ich późniejsze wykorzystanie w innym celu.
Czy obowiązkowa weryfikacja wieku w internecie zagraża prywatności?
Weryfikacja wieku może zagrażać prywatności, jeśli wymaga przekazywania nadmiernych danych osobowych lub pozwala powiązać tożsamość użytkownika z jego aktywnością internetową. Nie oznacza to jednak, że każda metoda kontroli wieku prowadzi do utraty anonimowości. Bezpieczne rozwiązania mogą potwierdzać wymagany wiek bez ujawniania platformie rzeczywistej tożsamości użytkownika.
W praktyce wszystko zależy od przyjętego modelu weryfikacji. Najprostsze rozwiązania polegają na przesłaniu dokumentu tożsamości lub wykorzystaniu systemu identyfikacji elektronicznej. W takim przypadku konieczne jest przetwarzanie danych pozwalających ustalić, kim jest konkretna osoba. Jednak do podjęcia decyzji o dostępie do usługi platforma najczęściej nie potrzebuje aż tylu informacji. Jeśli wymagane jest ukończenie 18 lat, wystarczy wiarygodne potwierdzenie pełnoletności. Różnica jest istotna. Im większy zakres danych otrzymuje usługodawca, tym więcej informacji musi chronić przed nieuprawnionym dostępem.
Takie podejście znajduje odzwierciedlenie również w stanowisku Europejskiej Rady Ochrony Danych (EROD). W lutym 2025 roku instytucja przyjęła dziesięć zasad dotyczących weryfikacji wieku, podkreślając konieczność stosowania możliwie najmniej ingerujących metod. Oznacza to, że ochrona dzieci nie powinna automatycznie prowadzić do gromadzenia dodatkowych informacji o wszystkich użytkownikach internetu.
Czy platformy internetowe muszą znać naszą tożsamość, żeby sprawdzić wiek?
Nie. Platforma internetowa nie musi otrzymywać imienia, nazwiska ani dokładnej daty urodzenia, aby sprawdzić, czy użytkownik spełnia określony próg wiekowy. Wystarczy cyfrowe potwierdzenie tego warunku, wydane przez wiarygodny system. Takie rozwiązanie pozwala oddzielić weryfikację uprawnień od identyfikacji konkretnej osoby.
Jednym z rozważanych sposobów sprawdzania wieku jest wykorzystanie istniejących narzędzi identyfikacji elektronicznej, takich jak Profil Zaufany, mObywatel czy rozwiązania bankowe. Nie oznacza to jednak, że platformy społecznościowe musiałyby otrzymywać bezpośredni dostęp do danych znajdujących się w tych systemach. Możliwe jest wykorzystanie pośredniego mechanizmu, który jedynie potwierdza spełnienie określonego kryterium.
Przykładowo użytkownik, który chce uzyskać dostęp do usługi przeznaczonej dla osób pełnoletnich, potwierdza swój wiek w zaufanym systemie. Platforma otrzymuje następnie informację, że warunek 18 lat został spełniony, ale nie poznaje nazwiska ani daty urodzenia.
– Kluczowe jest oddzielenie procesu potwierdzania uprawnień od procesu identyfikacji użytkownika. Jeżeli dana usługa musi jedynie ustalić, czy osoba jest pełnoletnia, przekazywanie jej imienia, nazwiska czy daty urodzenia jest nadmiarowe. Im mniej informacji trafia do usługodawcy, tym mniejsze potencjalne konsekwencje ich nieuprawnionego ujawnienia – wyjaśnia Marek Nadstawny.
Takie podejście przyjęła również Komisja Europejska, która opracowała technologię anonimowego potwierdzania wieku, określaną jako *mini-wallet*. W kwietniu 2026 roku Komisja poinformowała o gotowości technicznej rozwiązania i wezwała państwa członkowskie do jego udostępnienia obywatelom do końca roku. Europejski system ma umożliwiać potwierdzenie, że użytkownik przekroczył określony próg wiekowy, bez udostępniania platformie jego danych identyfikacyjnych. To ważny przykład pokazujący, że skuteczna kontrola wieku i ochrona prywatności nie muszą się wzajemnie wykluczać.
Historia przeglądania internetu. Jak pozornie niewinne dane mogą stać się narzędziem cyberprzestępców?
Informacje o odwiedzanych stronach internetowych mogą zostać wykorzystane do profilowania użytkowników, przygotowywania oszustw i ataków socjotechnicznych. Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy dane o aktywności można połączyć z rzeczywistą tożsamością konkretnej osoby. Sama weryfikacja wieku nie zapewnia jednak automatycznie dostępu do historii przeglądania.
Pojedyncza informacja o odwiedzeniu strony internetowej nie zawsze wydaje się szczególnie istotna. Znaczenie zmienia się jednak wtedy, gdy można połączyć wiele pozornie niezależnych danych. Wyszukiwanie informacji o problemach zdrowotnych, korzystanie z serwisów finansowych, przeglądanie ofert pracy czy aktywność na forach poświęconych sprawom rodzinnym mogą pozwolić na odtworzenie indywidualnych potrzeb i sytuacji życiowej użytkownika. Jeżeli takie informacje zostaną powiązane z jego rzeczywistą tożsamością, mogą stać się wartościowym zasobem dla cyberprzestępców.
– W cyberbezpieczeństwie istotne znaczenie ma możliwość korelowania informacji. Dane, które osobno mają niewielką wartość, po zestawieniu mogą ujawniać bardzo dużo o konkretnej osobie. Taki profil może posłużyć do przygotowania zaawansowanych ataków socjotechnicznych, ponieważ przestępca jest w stanie dostosować komunikat do rzeczywistej sytuacji i zainteresowań swojej ofiary – tłumaczy prezes Kompanii Informatycznej.
Wyobraźmy sobie sytuację, w której przestępca uzyskuje informacje wskazujące, że określona osoba od kilku tygodni poszukuje kredytu hipotecznego i korzysta z usług konkretnego banku. Na tej podstawie może przygotować wiadomość podszywającą się pod instytucję finansową, dotyczącą rzekomej konieczności aktualizacji dokumentów lub potwierdzenia wniosku kredytowego. Taki komunikat będzie znacznie bardziej wiarygodny niż przypadkowa wiadomość wysłana do tysięcy osób.Podobny mechanizm może zostać wykorzystany do oszustw związanych ze zdrowiem, zakupami internetowymi czy usługami publicznymi.
Weryfikacja wieku sama w sobie nie daje dostępu do historii przeglądarki. Zagrożenie mogłoby jednak powstać, gdyby wspólny system identyfikacji zapisywał, z jakich usług korzystają poszczególne osoby, a zgromadzone informacje można byłoby powiązać z innymi źródłami danych. Dlatego jednym z podstawowych wymagań bezpieczeństwa powinno być techniczne oddzielenie informacji identyfikacyjnych od danych dotyczących aktywności online.
Dlaczego centralizacja danych osobowych zwiększa ryzyko cyberataków?
Centralizacja danych może usprawniać zarządzanie systemem i ograniczać konieczność udostępniania informacji wielu podmiotom. Jednocześnie może tworzyć pojedynczy punkt awarii. Jeśli centralna infrastruktura przechowuje dane milionów użytkowników, skuteczny cyberatak lub nadużycie uprawnień może mieć znacznie szersze konsekwencje niż naruszenie zabezpieczeń jednej platformy.
Jednym z możliwych modeli weryfikacji wieku jest stworzenie wspólnego systemu, który potwierdzałby uprawnienia użytkowników korzystających z różnych usług internetowych. Takie rozwiązanie mogłoby ograniczyć konieczność wielokrotnego przesyłania danych osobowych. Z punktu widzenia cyberbezpieczeństwa istotne jest jednak to, co dokładnie przechowuje centralna infrastruktura. Jeżeli system zawiera wyłącznie informacje niezbędne do wystawienia bezpiecznych poświadczeń, a późniejsze wykorzystanie tych poświadczeń nie jest rejestrowane, zagrożenia można istotnie ograniczyć.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy w jednym miejscu gromadzone są dane identyfikacyjne, historia uwierzytelnień, identyfikatory użytkowników oraz informacje o usługach, z których korzystali. Powstaje wówczas zasób danych wymagający szczególnie zaawansowanej ochrony.
– Centralizacja może upraszczać zarządzanie bezpieczeństwem, ale jednocześnie zwiększa znaczenie pojedynczego punktu awarii. Dlatego taki system powinien być projektowany z założeniem, że naruszenie jednego komponentu nie może prowadzić do ujawnienia całego zbioru danych. Niezbędne są odpowiednia separacja informacji, ścisła kontrola uprawnień oraz możliwość niezależnego audytowania działań administratorów – wskazuje Marek Nadstawny.
Z technicznego punktu widzenia oznacza to konieczność zastosowania kilku niezależnych mechanizmów bezpieczeństwa. Dane identyfikacyjne powinny być odseparowane od pozostałych informacji, a uprawnienia administratorów ograniczone zgodnie z zasadą najmniejszych uprawnień. System powinien także umożliwiać wykrywanie nieuprawnionych operacji i ograniczanie skutków naruszenia pojedynczego komponentu infrastruktury.
Ważna jest również kontrola czasu przechowywania danych. Informacje, które nie są już potrzebne do realizacji określonego celu, nie powinny pozostawać w systemie bez uzasadnienia. Nie chodzi więc wyłącznie o to, czy dane będą przechowywane centralnie, czy w sposób rozproszony. Kluczowe jest ograniczenie możliwości ich nieuprawnionego łączenia i wykorzystania.
Które metody weryfikacji wieku najlepiej chronią prywatność?
Najbardziej przyjazne prywatności są rozwiązania, które umożliwiają potwierdzenie wymaganego wieku bez udostępniania platformie pełnych danych identyfikacyjnych. Należą do nich odpowiednio zaprojektowane cyfrowe poświadczenia, mechanizmy selektywnego ujawniania informacji oraz dowody z wiedzą zerową. Ich rzeczywisty poziom bezpieczeństwa zależy jednak od sposobu wdrożenia. Poszczególne technologie różnią się nie tylko dokładnością, ale również zakresem przetwarzanych danych i rodzajem potencjalnych zagrożeń.
Jednym z rozwiązań jest przesłanie dokumentu tożsamości, na podstawie którego platforma potwierdza wiek. Metoda ta wiąże się jednak z ryzykiem wycieku danych dokumentu lub ich nadmiernego przechowywania. Inną możliwością jest wykorzystanie zaufanego podmiotu, który weryfikuje tożsamość lub wymagany wiek użytkownika. W takim przypadku zagrożeniem może być możliwość powiązania poszczególnych operacji z konkretną osobą.
Większą ochronę prywatności mogą zapewniać cyfrowe poświadczenia wieku, dzięki którym platforma otrzymuje jedynie informację, że użytkownik spełnia określone kryterium wiekowe, bez konieczności poznawania jego tożsamości. Również takie rozwiązania wymagają jednak odpowiedniego zabezpieczenia, ponieważ niewłaściwa implementacja może umożliwiać śledzenie aktywności użytkowników.
Kolejną metodą jest wykorzystanie sztucznej inteligencji, która szacuje wiek na podstawie określonych cech, na przykład obrazu twarzy. Technologia ta pozwala ograniczyć konieczność bezpośredniego potwierdzania tożsamości, ale niesie ryzyko błędnej klasyfikacji wieku oraz niewłaściwego przetwarzania danych osobowych.
Żadna z tych metod nie gwarantuje pełnej ochrony prywatności. Kluczowe znaczenie ma nie tylko wybór technologii, lecz także sposób jej wdrożenia, zakres gromadzonych informacji oraz zabezpieczenia chroniące dane przed nieuprawnionym dostępem. Jednym z przykładów jest selektywne ujawnianie informacji. Pozwala ono przekazać z cyfrowego poświadczenia tylko dane niezbędne do wykonania określonej czynności.
Jeszcze bardziej zaawansowanym rozwiązaniem są dowody z wiedzą zerową, czyli *zero-knowledge proofs*. Technologia ta umożliwia udowodnienie prawdziwości określonego stwierdzenia bez ujawniania informacji, na których podstawie zostało ono potwierdzone. W przypadku weryfikacji wieku użytkownik mógłby więc wykazać, że ukończył 18 lat, bez przekazywania platformie swojej dokładnej daty urodzenia.
Takie mechanizmy zostały uwzględnione również w europejskich pracach nad technologią anonimowego potwierdzania wieku. Nie są jednak automatyczną gwarancją anonimowości.
Czy anonimowa weryfikacja wieku może umożliwiać śledzenie użytkowników?
Tak, jeśli system został niewłaściwie zaprojektowany. Nawet gdy platforma nie otrzymuje nazwiska ani daty urodzenia, powtarzalne identyfikatory, szczegółowe logi lub inne informacje techniczne mogą pozwalać na łączenie kolejnych operacji. Dlatego ochrona prywatności musi obejmować cały proces weryfikacji, a nie tylko zastosowany algorytm kryptograficzny.
Samo ukrycie danych osobowych przed platformą nie oznacza jeszcze, że aktywność użytkownika pozostaje niemożliwa do prześledzenia. Wyobraźmy sobie system, który podczas każdej weryfikacji przekazuje ten sam identyfikator użytkownika. Chociaż identyfikator nie zawiera imienia ani nazwiska, może umożliwiać rozpoznawanie tej samej osoby podczas korzystania z różnych usług. Podobne ryzyko pojawia się wtedy, gdy operator systemu przechowuje szczegółowe informacje o czasie i miejscu wykorzystania cyfrowego poświadczenia.
– Nawet jeśli sam mechanizm kryptograficzny nie ujawnia danych osobowych, istotne pozostaje to, czy poszczególne operacje można ze sobą powiązać. Stały identyfikator lub inne powtarzalne informacje techniczne mogą umożliwiać śledzenie aktywności użytkownika. Dlatego należy oceniać bezpieczeństwo całego procesu, a nie wyłącznie zastosowanego algorytmu – zaznacza prezes Kompanii Informatycznej.
Właśnie dlatego europejski model anonimowej weryfikacji wieku zakłada rozdzielenie procesu wystawiania poświadczeń od ich późniejszego wykorzystywania. Rozwiązanie przewiduje między innymi poświadczenia jednorazowego użytku, które mają utrudniać powiązanie kolejnych operacji z tym samym użytkownikiem. Zgodnie z założeniami Komisji Europejskiej podmiot wystawiający potwierdzenie wieku nie powinien dowiadywać się, w jakich serwisach zostało ono później wykorzystane. To istotna różnica w porównaniu z systemami, które rejestrują każdą próbę uzyskania dostępu do usługi.
Bezpieczeństwo nie powinno opierać się wyłącznie na deklaracji operatora, że nie będzie wykorzystywał danych do innych celów. Rozwiązanie techniczne powinno już na etapie projektowania ograniczać możliwość ich gromadzenia i łączenia.
Privacy by design. Dlaczego ochrona danych musi zaczynać się przed uruchomieniem systemu?
Privacy by design oznacza uwzględnianie ochrony prywatności już podczas projektowania systemu informatycznego. Zamiast gromadzić wszystkie dostępne informacje i dopiero później je zabezpieczać, należy ograniczać ich zakres do danych rzeczywiście niezbędnych. Takie podejście zmniejsza zarówno ryzyko niewłaściwego wykorzystania informacji, jak i potencjalne skutki cyberataków.
Zasada uwzględniania ochrony danych w fazie projektowania oraz domyślnej ochrony danych została zapisana w art. 25 RODO. W praktyce jej zastosowanie wymaga odpowiedzi na kilka podstawowych pytań. Czy system rzeczywiście potrzebuje pełnych danych identyfikacyjnych? Czy może potwierdzać określone uprawnienie bez przechowywania dokumentu? Czy informacje o użytkowniku można oddzielić od historii jego aktywności? Jak długo dane będą przechowywane i kto będzie mógł uzyskać do nich dostęp?
W przypadku infrastruktury weryfikacji wieku te decyzje mają szczególne znaczenie, ponieważ system może obsługiwać bardzo dużą liczbę użytkowników. Ochrona prywatności nie powinna ograniczać się do polityki bezpieczeństwa czy deklaracji operatora. Konieczne są również odpowiednie zabezpieczenia techniczne, kontrola uprawnień, ograniczanie okresu przechowywania danych, niezależne audyty i możliwość weryfikacji sposobu działania systemu.
Co ważne, nowoczesne rozwiązania kryptograficzne pokazują, że nie zawsze trzeba gromadzić szczegółowe informacje o użytkowniku, aby skutecznie potwierdzić jego uprawnienia. To zmienia sposób myślenia o bezpieczeństwie cyfrowym. Zamiast koncentrować się wyłącznie na ochronie istniejących baz danych, można projektować rozwiązania, które nie dopuszczają do powstawania niepotrzebnych zbiorów informacji.
Czy ochrona dzieci w internecie musi oznaczać koniec prywatności?
Nie. Ochrona dzieci i młodzieży w internecie nie wymaga automatycznie identyfikowania wszystkich użytkowników ani monitorowania ich aktywności. Technologie anonimowego potwierdzania wieku pozwalają ograniczać dostęp do określonych usług przy minimalnym zakresie przetwarzanych danych. Warunkiem jest odpowiednia architektura systemu, przejrzystość jego działania i skuteczna kontrola bezpieczeństwa.
Debata o obowiązkowej weryfikacji wieku często sprowadza się do wyboru między bezpieczeństwem najmłodszych a prywatnością pozostałych internautów. Rozwój technologii pokazuje jednak, że nie musi to być wybór między dwiema skrajnościami. Możliwe jest stworzenie systemu, który potwierdza, czy użytkownik spełnia wymagane kryterium wieku, bez ujawniania platformie jego rzeczywistej tożsamości. Możliwe jest również ograniczenie ilości informacji przechowywanych przez podmiot odpowiedzialny za wystawianie cyfrowych poświadczeń. Wymaga to jednak odpowiednich standardów technicznych, niezależnej weryfikacji bezpieczeństwa i konsekwentnego stosowania zasady minimalizacji danych.
– Właściwie zaprojektowany system powinien ograniczać ryzyko już na poziomie swojej konstrukcji. Nie wystarczy zabezpieczyć zgromadzonych danych przed wyciekiem. Należy przede wszystkim rozważyć, czy wszystkie te informacje rzeczywiście muszą być zbierane. Najskuteczniejszym sposobem ograniczenia konsekwencji naruszenia bezpieczeństwa jest niedopuszczenie do powstawania niepotrzebnych zbiorów wrażliwych danych – podsumowuje Marek Nadstawny, prezes Kompanii Informatycznej.
Weryfikacja wieku może stać się ważnym narzędziem ochrony dzieci w internecie. Nie powinna jednak prowadzić do stworzenia infrastruktury umożliwiającej nadmierne profilowanie i monitorowanie wszystkich użytkowników. Najbezpieczniejszy system nie jest tym, który wie o internautach najwięcej. Jest nim rozwiązanie, które potrafi wykonać swoje zadanie, przetwarzając możliwie najmniej informacji.